acetylsalicylzuur

index

bijgewerkt tot 1 juli 2010

Farmacotherapeutisch Kompas

acetylsalicylzuur [N02BA01]

Acetylsalicylzuur Tabletten 500 mg [Diverse fabrikanten]

Tablet 500 mg.

Alka-Seltzer [Bayer bv]

(als Na-zout)
Bruistablet 324 mg. Bevat 442 mg natrium. Bevat tevens citroenzuur en natriumwaterstofcarbonaat.

Aspégic [Sanofi-Aventis]

(als lysineverbinding)
Poeder voor injectievloeistof 500 mg; 500 mg met solvens 5 ml.

Aspirine [Bayer bv]

Kauwtablet 500 mg.
Tablet 100 mg, 500 mg.
(als Na-zout)
Bruistablet 'C' 400 mg. Bevat 502 mg natrium. Bevat tevens ascorbinezuur 240 mg, citroenzuur en natriumwaterstofcarbonaat.

Aspro [Roche Consumer Health]

Tablet 320 mg.
(als Na-zout)
Bruistablet 'Bruis' 500 mg. De bruistablet bevat 250 mg natrium. Bevat tevens citroenzuur en natriumwaterstofcarbonaat.

CFH-Advies

Indien salicylaten worden voorgeschreven gaat de voorkeur uit naar orale toedieningsvormen waarbij acetylsalicylzuur in opgeloste vorm wordt ingenomen. Voor acetylsalicylzuurtabletten is geen plaats meer in de therapie.
De toepassing van Aspégic dient te worden gereserveerd voor die gevallen waarin orale toediening van acetylsalicylzuur niet mogelijk is.

Eigenschappen

Acetylsalicylzuur heeft analgetische, antipyretische en in hoge dosering antiflogistische werking. Het remt de trombocytenaggregatie, waardoor de bloedingstijd wordt verlengd. Werking: analgetisch en antipyretisch binnen 30 min., antiflogistisch binnen 1-4 dagen. Werkingsduur: tabl. 3-6 uur. In hoge doses (3 g of meer per dag bij gebruik als antirheumaticum) kan ook de bloedstolling worden vertraagd.

Kinetische gegevens
Resorptie: oraal 80-100%. T_max = ½-2 uur. F = lager door hydrolyse in maag-darmslijmvlies tijdens resorptie en door first-pass-effect. Plasma-eiwitbinding (salicylzuur): > 90%. V_d = ca. 0,16 l/kg. Metabolisering: in de lever, maar ook o.a. in plasma, snel en vrijwel volledig tot salicylzuur; dit verder tot glycine- en glucuronzuurconjugaten. Eliminatie: met de urine als metabolieten en onveranderd acetylsalicylzuur (1%). Bij alkaliseren van de urine kan de hoeveelheid onveranderd salicylzuur aanzienlijk toenemen. T_1/2 = 15-20 min. (acetylsalicylzuur). T_1/2el = door capaciteitsbeperkende eliminatie is deze dosisafhankelijk en bedraagt bij 1-3 g per dag 2-3 uur en bij 3-8 g per dag 15-30 uur.

Indicaties

Oraal: Koorts en pijn bij griep en verkoudheid en na vaccinatie. Hoofdpijn, kiespijn, menstruatiepijn, spit, spier-, zenuw- en reumatische pijn. Acuut en chronisch gewrichtsreuma.
Parenteraal: Acuut en chronisch gewrichtsreuma, lumbago, reumatische aandoeningen, neuralgie en hyperthermie.

Contra-indicaties

Bij eerder gebruik maagklachten en maagpijn. Ulcus pepticum, erosieve gastritis, maag-darmbloedingen, zowel actief als in de anamnese. Gastro-intestinale bloeding of perforatie als gevolg van gebruik van prostaglandinesynthetaseremmers. Cerebrovasculaire bloedingen. Overgevoeligheid voor salicylzuurverbindingen; optreden van urticaria, neuspoliepen, rhinitis, angio-oedeem, astma-aanval of collaps na gebruik van acetylsalicylzuur of andere prostaglandinesynthetaseremmers. Ernstige nier- en leverinsufficiëntie. Ernstig hartfalen. Hemorragische diathese. Hypoprotrombinemie. Behandeling met antistollingsmiddelen. In verband met het natriumgehalte zijn de bruistabletten gecontra-indiceerd bij een natriumbeperkt dieet.

Zwangerschap/Lactatie

Epidemiologisch onderzoek suggereert dat gebruik van prostaglandinesynthetaseremmers in de vroege fase van de zwangerschap kan leiden tot een verhoogd risico op miskramen, cardiale malformaties en gastroschisis. In dierproeven is een verhoogd pre- en post-implantatie verlies, embryo-foetale letaliteit en een verhoogde incidentie van malformaties gezien. Tijdens de eerste twee trimesters niet gebruiken tenzij op stricte indicatie en dan in zo laag mogelijke dosering voor een zo kort mogelijke behandeling. Acetylsalicylzuur kan overgaan in de foetale bloedsomloop en daar salicylaatintoxicatie veroorzaken. Regelmatig gebruik van salicylaten in het derde trimester kan effecten geven die verband houden met remming van de prostaglandinesynthese: verlengde zwangerschapsduur, vertraagde weeënactiviteit, bij de foetus voortijdig sluiting van de ductus arteriosus Botalli, pulmonale hypertensie, nierfunctiestoornissen of nierinsufficiëntie met oligohydramnie en bij de moeder en de pasgeborene bloedstollingsstoornis met als gevolg bloedingen en kan leiden tot een verlaagd geboortegewicht en een verhoogde kans op perinatale sterfte. Niet gebruiken gedurende het laatste trimester en tijdens de partus. Het gebruik van een prostaglandinesynthetaseremmer wordt niet aanbevolen bij vrouwen die zwanger willen worden omdat het de vruchtbaarheid nadelig beïnvloeden.

Salicylaten gaan in lage concentraties over in de moedermelk. Gevaar van sensibilisatie is aanwezig. Gebruik tijdens lactatie wordt ontraden.

Bijwerkingen

Frequent: maag-darmstoornissen zoals maagpijn, misselijkheid, braken, zuurbranden en dyspepsie. Bloedverlies in het maag-darmkanaal (meestal occult); bij langdurig of veelvuldig gebruik kan dit leiden tot bloedarmoede. Gastro-intestinale ulcera, (soms fatale) perforaties of bloedingen kunnen (vooral bij ouderen) voorkomen. Soms overgevoeligheidsverschijnselen (urticaria, huiduitslag, angio-oedeem, rhinitis, bronchospasmen en anafylactische shock), voornamelijk door acetylsalicylzuur en vooral bij chronische urticaria en astma. Bloedbeeldafwijkingen: trombocytopenie, aplastische anemie, agranulocytose (zelden), macrocytaire anemie. Longoedeem kan optreden bij chronisch gebruik door ouderen, vooral rokers. Nier- en leverfunctiestoornissen (zelden hepatitis), vooral na hoge doses. Oedeem, hypertensie en hartfalen zijn gemeld bij behandeling met prostaglandinesynthetaseremmers. Zelden (gewoonlijk reversibel) gehoorverlies en oorsuizen bij jonge kinderen of bestaande gehoorstoornissen, purpura, erythema nodosum of multiforme, hemorragische vasculitis, Stevens-Johnson-syndroom, Lyell-syndroom. Bij langdurig gebruik van hoge doses kunnen symptomen van salicylisme optreden: tinnitus, gehoorverlies, hoofdpijn, visusstoornissen, duizeligheid, verwardheid, zweten, tachycardie, misselijkheid en braken, soms diarree. In het bijzonder bij kinderen: verstoring zuur/base-evenwicht, hyperventilatie en sufheid.

Interacties

Salicylaten versterken de werking van orale anticoagulantia (verhoogde bloedingsneiging). De volgende interacties treden voornamelijk op bij gebruik van hoge doses (als antirheumaticum). Salicylaten versterken de werking van insuline en orale bloedglucoseverlagende middelen (toename van hypoglykemie) en van methotrexaat (verhoogde kans op ernstige bloedbeeldafwijkingen). Alcohol verhoogt de kans op een maagbloeding. Bij gelijktijdig gebruik met andere prostaglandinesynthetaseremmers, SSRI's en corticosteroïden neemt het risico op gastro-intestinale complicaties toe (m.n. ouderen zijn hiervoor gevoelig). Bij verlaging van de dosis van gelijktijdig systemisch gebruikte corticosteroïden kan salicylaatintoxicatie optreden. De uricosurische werking van probenecide en benzbromaron wordt geremd. Stoffen die de urine zuur maken, zoals ammoniumchloride, kunnen de salicylaatspiegels verhogen.

Waarschuwingen en voorzorgen

Voorzichtigheid is geboden bij een verhoogd risico op gastro-intestinale complicaties; beginnen met de laagst mogelijk dosering en combinatie met beschermende middelen overwegen. Verder is voorzichtigheid geboden bij ouderen en bij astma, stollingsstoornissen, colitis ulcerosa, M Crohn, een voorgeschiedenis van hypertensie en/of hartfalen, en lever- en nierfunctiestoornissen, bij G6PD-deficiëntie of deficiëntie van glutathionperoxidase in erytrocyten en bij jonge gedehydreerde kinderen. Om het optreden van bijwerkingen te beperken zo laag mogelijk doseren en voor een zo kort mogelijke periode. Met de mogelijkheid van provocatie van aanvallen van variant angina pectoris dient rekening te worden gehouden. Bij optreden van gastro-intestinale ulceratie of bloedingen de behandeling staken. Ook bij de eerste tekenen van huiduitslag, mucosale lesies of andere tekenen van overgevoeligheid de behandeling staken, aangezien ernstige en soms fatale huidreacties met prostaglandinesynthetaseremmers zijn gemeld. Acetylsalicylzuurbevattende producten mogen bij kinderen die symptomen vertonen van griep of waterpokken slechts dan worden toegediend, wanneer andere maatregelen tekortschieten. Mocht er in het verloop van deze aandoeningen sprake zijn van langdurig overgeven, bewustzijnsverlaging of gedragsstoornissen, dan kan dit duiden op het syndroom van Reye. Salicylaten niet gebruiken kort vóór of kort ná het trekken van tanden en kiezen noch kort vóór of ná alcoholgebruik. Bij hoge doseringen dient de dosis individueel zo te worden gekozen, dat verschijnselen van salicylisme worden vermeden. Bij optreden van tinnitus, duizeligheid of gehoorstoornissen de behandeling staken. De uitslag van urineglucosetesten kan worden beïnvloed (bij doseringen van > 2,4 g per dag).

Overdosering

Symptomen: Acute intoxicatie: na inname braken, vooral bij kinderen. De belangrijkste klinische verschijnselen zijn: verstoring zuur/base-evenwicht: hyperventilatie leidend tot respiratoire alkalose, gevolgd door metabole acidose (treedt snel op bij jonge kinderen). Hyperpyrexie en zweten, leidend tot dehydratie. Hypo- of hyperglykemie. Verder: duizeligheid, visusstoornissen, oorsuizen, rusteloosheid, hallucinaties, euforie, stollingsstoornissen, hypotensie, oligurie en anurie. Acute leverbeschadiging is voorgekomen. Depressie van het zenuwstelsel kan leiden tot cardiovasculaire collaps, coma (laat bij volwassenen, vroeg bij kinderen) en ademstilstand. De letale dosis van acetylsalicylzuur is 25-30 g. Plasmasalicylaatspiegels > 300 mg/l duiden op een intoxicatie.

Dosering

Pijn en/of koorts: Volwassenen: 500-1000 mg per keer, zo nodig elke 4 uur; max. 4 g per dag. Kinderen: in principe ca. 12 mg/kg lichaamsgewicht per gift; dit is voor 3-6 jaar: 160-200 mg per keer, max. 640-800 mg per dag in 4-6 giften; 7-11 jaar: 250 mg per keer, max. 1000-1500 mg per dag in 4-6 giften; 12 jaar en ouder: 500 mg per keer, max. 1500-2000 mg per dag in 4-5 giften. Het toedieningsinterval bij kinderen moet ten minste 4 uur bedragen. Bij kinderen tot 4 jaar wordt toediening gedurende meer dan 2 dagen ontraden.

Acuut gewrichtsreuma: Volwassenen: oraal 1 g zesmaal per dag, max. 8 g per dag. Kinderen: aanvankelijk oraal 100-125 mg/kg in 4-6 doses, na 1 week geleidelijk verminderen tot 60 mg/kg per dag.

Chronisch gewrichtsreuma: Volwassenen: oraal 0,5-1 g zesmaal per dag, max. 8 g per dag; parenteraal 500-1000 mg, diep i.m. of i.v., zo nodig tot viermaal per dag; bij zeer hevige pijnen 1 g i.v. Kinderen: oraal 90-125 mg/kg per dag in 6 doses; parenteraal 5-25 mg/kg lichaamsgewicht per dag.

Voor een snel effect innemen op een nuchtere maag of ten minste een half uur voor de maaltijd; bij maagklachten tijdens of vlak na de maaltijd.

De bruistabletten in een ruime hoeveelheid water uiteen laten vallen en goed roeren; water nadrinken. De tabletten heel innemen met een ruime hoeveelheid water. De kauwtablet fijnkauwen, doorslikken en vervolgens de mond naspoelen met water.

verklaring van de symbolen

	Aan de aanspraak op dit middel zijn voorwaarden gesteld, zie bijlage 2 horende bij de Regeling zorgverzekering.
	Dit middel is niet opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem.
	Dit middel is nog niet beoordeeld door de CFH.
	Zelfzorgmiddel ('over the counter').
	'New chemical entity' - nieuwe chemische stof.