CFH-Advies
Onderhoudstherapie met een langwerkend β2-sympathicomimeticum komt in aanmerking bij patiënten met ernstig persisterend astma, waarbij ondanks gebruik van inhalatiecorticosteroïden in hoge dosering toch nog (vooral nachtelijke) dyspneu optreedt. Indien bij matig persisterend astma de symptomen onvoldoende onder controle te brengen zijn met een standaarddosering inhalatiecorticosteroïden kan het toevoegen van langwerkende β2-sympathicomimetica – met name bij nachtelijke symptomen – een alternatief vormen voor verhogen van de dosering inhalatiecorticosteroïden. Dit alternatief zou ook bij kinderen kunnen worden toegepast, bijvoorbeeld indien de systemische effecten van inhalatiecorticosteroïden (bv. groeiremming) problemen opleveren; er zijn echter nog geen gegevens die deze toepassing kunnen ondersteunen.
Langwerkende β2-sympathicomimetica zijn niet aangewezen voor het couperen van astma-aanvallen. Inhaleerbare kortwerkende β2-sympathicomimetica zijn daarbij eerste keus, ook indien zich tijdens een onderhoudsbehandeling met langwerkende β2-sympathicomimetica een aanval voordoet.
De Commissie heeft de indicatie profylaxe van door inspanning of koude lucht geïnduceerd astma nog niet beoordeeld.
Bij de behandeling van COPD kan bij patiënten waarbij ondanks continu gebruik van kortwerkende bronchusverwijders de nachtrust is verstoord, gekozen worden voor behandeling met een langwerkend β2-sympathicomimeticum.
Voor een optimaal effect van geneesmiddelen bij astma en COPD is een juiste inhalatietechniek onontbeerlijk. Bij de keuze van een inhalator speelt de voorkeur van de patiënt een belangrijke rol. Bij volwassenen en kinderen vanaf zeven jaar verdienen poederinhalatoren de voorkeur. Zij zijn even effectief als dosisaerosolen en geven minder aanleiding tot een niet juiste uitvoering van de inhalatie. Voor kinderen tot zeven jaar en patiënten met een geringe inspiratiekracht (bv. longemfyseem) blijft echter een dosisaerosol met inhalatiekamer gewenst.
Selectief lang werkend β2-sympathicomimeticum. Werking: binnen 1–3 min. Werkingsduur: tot ca. 12 uur.
Kinetische gegevens
Metabolisering: in de lever voornamelijk door directe glucuronidering. Eliminatie: hoofdzakelijk als metabolieten met de urine; 6–9% onveranderd. T1/2el = na inhalatie ca. 5 uur.
In combinatie met inhalatiecorticosteroïden bij een onderhoudsbehandeling van astma die onvoldoende reageert op behandeling met inhalatiecorticosteroïden en zo nodig kort werkende bronchodilatatoren. Profylaxe van door inspanning of koude lucht geïnduceerde bronchospasmen. Onderhoudsbehandeling bij COPD, waaronder chronische bronchitis en emfyseem.
Overgevoeligheid voor sympathicomimetica. Hypokaliëmie.
Teratogenese: Bij de mens, onvoldoende gegevens. Bij toediening aan het einde van de zwangerschap kan weeënremming optreden. Bij dieren in hoge doseringen vroegtijdig vruchtverlies, verminderde overlevingskansen in vroege postnatale periode en lager geboortegewicht. Advies: Alleen op stricte indicatie gebruiken.
Overgang in de moedermelk: Ja, bij dieren in kleine hoeveelheden. Advies: Indien gebruik van een langwerkend β2-sympathicomimeticum is geïndiceerd kan formoterol worden toegepast, mits onder observatie van de zuigeling (voor β2-specifieke effecten als tachycardie en hyperglykemie).
Vaak (1-10%): (dosis-afhankelijk) tremor (vooral van de handen), hoofdpijn, palpitaties en hoesten. Soms (0,1–1%): tachycardie, tachyaritmie, misselijkheid, hypokaliëmie, hyperglykemie, spierpijn, spierkramp, agitatie, rusteloosheid, duizeligheid, smaakstoornissen, orofaryngeale irritatie, jeuk, exantheem, zweten. Toename van insuline, vrije vetzuren, glycerol en ketonlichamen in het bloed. Zelden (0,01-0,1%): angina pectoris en ritmestoornissen (zoals supraventriculaire tachycardie en extrasystole), verhoogde of verlaagde bloeddruk, overgevoeligheidsreacties (zoals urticaria, angio-oedeem), nefritis, nervositeit. Zeer zelden (< 0,01%): verlenging van het QT-interval, atriumfibrilleren, perifeer oedeem, dyspneu, gedragsstoornissen, slaapstoornissen, hallucinaties en vooral bij kinderen tot 12 j. overprikkelbaarheid en hyperactiviteit. Paradoxale bronchoconstrictie kan optreden.
β-Blokkers, in het bijzonder niet-selectieve, antagoneren de werking van formoterol. Bij gelijktijdig gebruik van systemische corticosteroïden is er meer kans op hyperglykemie. Hypokaliëmie kan eerder optreden bij hypoxie en bij gelijktijdig gebruik van diuretica, corticosteroïden of theofylline; bij deze patiënten de kaliumspiegel controleren. Een additief effect kan optreden in combinatie met andere sympathicomimetica. Bij gelijktijdig gebruik met kinidine, disopyramide, procaïnamide, erytromycine, fenothiazinen, antihistaminica en tricyclische antidepressiva moet men bedacht zijn op verlenging van het QT-interval en een vergroot risico van ventriculaire aritmieën.
Waarschuwingen en voorzorgen
Symptomen: Cardiovasculaire symptomen: vasodilatatie, warm rood gezicht, tachycardie, palpitaties, hypotensie, beklemd gevoel op de borst, aritmieën (vooral bij hypokaliëmie), verlenging van het QT-interval. Centrale symptomen: hoofdpijn, tremoren, spierkrampen, agitatie, hallucinaties, angst, slapeloosheid, transpiratie, misselijkheid en braken.
Therapie: Hypotensie en aritmieën kunnen worden bestreden met een – bij voorkeur cardioselectieve – β-blokker, waarbij voorzichtigheid is geboden bij bronchospasmen in de anamnese.
Onderhoudsbehandeling astma: Volwassenen: 6–12 microg 1–2×/dag ('s morgens en/of 's avonds); in ernstige gevallen 24 microg 1–2×/dag; max. 48 microg/dag. Indien nodig kan ter verlichting van acute bronchoconstrictie 6–12 microg extra worden genomen; de totale dosering (onderhoudsdosering + zo nodig) is max. 36 microg per keer en 72 microg per dag. Kinderen ≥ 6 j.: 12 microg 1–2×/dag ('s morgens en/of 's avonds); max. 24 microg/dag. Indien nodig kan ter verlichting van acute bronchoconstrictie 6–12 microg extra worden genomen; de totale dosering (onderhoudsdosering + zo nodig) is max. 12 microg per keer en 32 microg per dag.
Profylaxe inspannings- of allergeengeïnduceerd astma: Volwassenen: 12 microg circa 15 min voor inspanning of blootstelling aan koude lucht inhaleren. Bij ernstig astma kan 24 microg nodig zijn. Kinderen ≥ 6 j.: 6–12 microg circa 15 min voor inspanning of blootstelling aan koude lucht inhaleren.
Onderhoudsbehandeling COPD: 6–12 microg 1–2×/dag; max. 24 microg per dag. Indien nodig kunnen extra inhalaties worden genomen; de totale dosering (onderhoudsdosering + zo nodig) is max. 24 microg per keer en 48 microg per dag. Bij nachtelijke symptomen evt. als één enkele toediening bij het naar bed gaan. De dosisaerosol voor gebruik goed schudden.
|
