CFH-Advies
Methylfenidaat heeft bij 70–80% van de kinderen enig positief effect op de hyperactiviteit, het storende gedrag of de concentratie. Het dient in combinatie met psycho-educatie en opvoedingsadviezen te worden toegepast. Alleen artsen met een specifieke deskundigheid in de behandeling van ADHD mogen een behandeling met methylfenidaat starten. Er is geen verschil in werkzaamheid en bijwerkingen tussen de tablet met verlengde werking en de gewone tablet aangetoond. Tegenover het voordeel van het gebruikersgemak staat de veel hogere prijs. De Commissie wijst erop dat door kinetische verschillen de diverse preparaten met gereguleerde afgifte niet uitwisselbaar kunnen zijn. De capsules met gereguleerde afgifte (Equasym XL, Medikinet CR) zijn nog niet beoordeeld.
De behandeling van narcolepsie is specialistisch en dient te geschieden door artsen met een specifieke deskundigheid in slaap-/waakstoornissen. Methylfenidaat is bij narcolepsie het standaardmiddel waarmee de meeste ervaring is opgedaan; publicaties van gecontroleerd onderzoek bij narcolepsie ontbreken echter.
Stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel. Het is een indirect werkend sympathicomimeticum en lijkt in farmacologische eigenschappen op de amfetaminen. Het preparaat valt onder de bepalingen van de Opiumwet in zijn volle omvang. Werkingsduur: gewone tablet 3–5 uur; Concerta 12 uur; Medikinet CR en Equasym XL 8 uur.
Kinetische gegevens
Medikinet CR bestaat uit 50% directe afgifte en 50% met verlengde afgifte; in Equasym is deze verhouding 30% resp. 70%; in Concerta wordt 22% direct afgegeven en verlaat 78% de tablet verlengd als uit een osmotische pomp. F = gewone tablet, Medikinet CR en Equasym XL 30% (11–51%) door first-pass-effect. Tmax = gewone tablet gem. 2 uur; Concerta 6–8 uur (initiële piek 1–2 uur), Equasym XL 4½ uur (initiële piek 1–2 uur), Medikinet CR 2,8 uur (na de initiële piek is er 3 uur later een tweede stijging). Gelijktijdige inname van voedsel met een hoog vetgehalte verhoogt de maximale plasmaconcentratie van de Equasym XL met 30% en vertraagt de Tmax van Equasym XL met 1 uur en die van Medikinet CR met 1½ uur. Vd = 13,1 l/kg. Metabolisering: snel en extensief tot inactieve metaboliet. Eliminatie: vnl. met de urine als metaboliet. T1/2 = gewone tablet 2–3½ uur; Equasym XL gem. 2 uur; Medikinet CR 3,2 uur.
Onderdeel van een uitgebreid behandelprogramma (met inbegrip van psychologische, opvoedkundige en sociale maatregelen) voor ADHD(aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit) bij kinderen van 6 jaar en ouder en adolescenten indien alleen orthopedagogie onvoldoende blijkt te zijn.
Verder alleen voor Ritalin: Narcolepsie.
Cardiovasculaire aandoeningen (ernstige hypertensie, hartfalen, arteriële occlusieve ziekte, potentieel levensbedreigende aritmieën, angina pectoris, hemodynamische significante congenitale hartziekte, cardiomyopathie, myocardinfarct en kanalopathie), tenzij hierover cardiaal advies van de kinderarts is verkregen. Hyperthyroïdie. Glaucoom. Feochromocytoom. (Anamnese van) anorexia , psychotische symptomen, ernstige depressie, suïcidale neigingen, manie, ernstige type I bipolaire stoornis, schizofrenie of psychopathische/borderline persoonlijkheidsstoornis. Cerebrovasculaire aandoeningen (aneurysma, vasculaire afwijkingen zoals vasculitis en beroerte). Voor Medikinet CR: an-aciditeit van de maag met pH > 5,5.
Teratogenese: Bij de mens beperkte gegevens. Bij dieren in hoge doseringen aanwijzingen voor schadelijkheid. Farmacologisch effect: Neonatale cardiorespiratoire toxiciteit, met name foetale tachycardie en ademnood zijn gemeld. Advies: gebruik ontraden.
Overgang in de moedermelk:is beschreven. Advies: gebruik ontraden.
Zeer vaak (> 10%): slapeloosheid, nervositeit, hoofdpijn. Vaak (1-10%):nasofaryngitis, anorexia, verminderde eetlust, gewichtsverlies, vertraging van gewichtstoename en lengtegroei tijdens langdurig gebruik bij kinderen, agressie, agitatie, angst, depressie, emotionele labiliteit, abnormaal gedrag, duizeligheid, dyskinesie, psychomotorische hyperactiviteit, slaperigheid, veranderingen in bloeddruk en hartfrequentie, aritmie, hartkloppingen, tachycardie, hypertensie, maag-darmklachten, droge mond, hoesten, keelpijn, alopecia, uitslag, jeuk, urticaria, artralgie, koorts, . Soms (0,1-1%): overgevoeligheidsreacties als angio-oedeem, anafylactische reacties en andere huidafwijkingen, psychotische stoornissen, zelfmoordgedrag, hallucinaties, verwardheid, tics, verergering van bestaande tics en het syndroom van Gilles de la Tourette, tremor, slaapstoornis, diplopie, wazig zien, pijn op de borst, dyspneu, obstipatie, stijging van leverenzymwaarden, spierpijn, hematurie. Zelden (0,01-0,1%): manie, libidostoornis, angina pectoris, verminderde visuele accommodatie, visusstoornis, hyperhidrose, gynaecomastie. Zeer zelden (< 0,01%): anemie, leukopenie, trombocytopenie, trombocytopenische purpura, suïcide, apathie, convulsies, choreoathetotische bewegingen, maligne antipsychoticasyndroom, hartstilstand, myocardinfarct, cerebrale arteriitis en/of occlusie, Raynaudfenomeen, hepatische coma, exfoliatieve dermatitis, erythema multiforme, spierkrampen, plotselinge cardiale dood, verhoogde alkalische fosfatase, verhoogde bilirubinewaarde. Verder is gemeld: pancytopenie, gevallen van misbruik en verslaving, cerebrovasculaire stoornissen (vasculitis, CVA), migraine, bradycardie, extrasystolen.
Toediening met, of kort na het gebruik van MAO-remmers (met inbegrip van isoniazide) is gecontra-indiceerd en kan leiden tot een hypertensieve crisis. Deze reactie kan tot 14 dagen na de laatste gift van een irreversibele MAO-remmer optreden. Alcohol kan de centrale bijwerkingen verergeren en wordt afgeraden. Bepaalde geneesmiddelen (zoals acetazolamide, thiazidediuretica en natriumwaterstofcarbonaat) kunnen, evenals een vegetarische voeding, de urine alkalisch maken en zo de uitscheiding aanzienlijk vertragen. Terughoudendheid is geboden bij gelijktijdig gebruik van halothaan en verwante anaesthetica wegens plotselinge bloeddrukverhoging en de kans op aritmieën. De werking van guanidinederivaten en methyldopa kan worden verminderd. Sympathicomimetica en vermoedelijk ook tricyclische antidepressiva kunnen het bloeddrukverhogend effect van amfetaminen potentiëren. Antipsychotica kunnen de meeste centraal stimulerende effecten tegengaan. De stofwisseling van cumarinederivaten, anti-epileptica (fenobarbital, fenytoïne, primidon), fenylbutazon en tricyclische antidepressiva kan worden geremd; dosisverlaging kan nodig zijn. Medikinet CR niet gelijktijdig met antacida of H2-receptorblokkerende middelen toedienen omdat dit de afgifte van methylfenidaat versnelt.
Waarschuwingen en voorzorgen
Symptomen: Overprikkeling van het CZS en overmatig sterke sympathicomimetische effecten. Ernstige overdosering: hyperpyrexie, circulatoire collaps, convulsies en coma; intoxicaties met letale afloop zijn beschreven.
De dosering wordt individueel vastgesteld.
Bij narcolepsie: gemiddelde dosering: gewone tablet: 10 mg 2–3×/dag.
Bij ADHD: Kinderen > 6 j. en adolescenten: gewone tablet: beginnen met ca. 0,25 mg/kg lichaamsgewicht per dag (bv. 's morgens en 's middags 5 mg). Vervolgens de dosering wekelijks verdubbelen met 5–10 mg per dag tot ca. 2 mg/kg per dag, max. 60 mg per dag. De toedieningstijden kan men proberen samen te laten vallen met de perioden van meeste concentratie- en gedragsproblemen. Gebruikelijke onderhoudsdosering in Nederland: in een week wordt de dosering geleidelijk opgevoerd tot 0,6 mg/kg lichaamsgewicht per dag, verdeeld over twee doses. Om inslaapstoornissen te voorkomen de laatste dosis niet binnen 4 uur voor bedtijd innemen. Equasym XL en Medikinet CR: : Bij niet eerder met methylfenidaat behandelde patiënten heeft dosistitratie met 1–2×/dag met de gewone tablet de voorkeur; indien de behandelaar het nodig acht met 2×/dag 5 mg te starten, maar een dosering 2×/dag niet praktisch is, kan gestart worden met 1×/dag 10 mg capsule mga in plaats van 2×/dag 5 mg (gewone tablet). Bij op methylfenidaat in gewone tablet ingestelde patiënten, vindt overzetten op een equivalente dagdosering plaats. Indien nodig kan bij afname van het effect van Medikinet CR in de namiddag of avond een kleine dosis van een gewone tablet worden ingenomen. Als bij Equasym XL aan het eind van de middag of in de avond een aanvullende dosis van de gewone tablet nodig is, heeft overzetten op conventionele behandeling met eenzelfde dosis methylfenidaat in gewone tablet verdeeld over twee giften de voorkeur, indien daarmee wel voldoende controle over de symptomen worden verkregen. Concerta: bij op methylfenidaat ingestelde patiënten wordt de volgende dosisconversie aanbevolen: 5 mg Ritalin 3×/dag naar 18 mg Concerta 1×/dag ochtends en 10 mg 3×/dag naar 36 mg 's ochtends en 15 mg 3×/dag naar 54 mg 1×/dag 's ochtends. Bij niet eerder met methylfenidaat behandelde patiënten kunnen lage doses van kortwerkend methylfenidaat voldoende zijn, de aanbevolen startdosering van methylfenidaat met verlengde werking: 18 mg 's ochtends 1×/dag, max. 54 mg 1×/dag 's ochtends. De Concerta-tablet niet kauwen maar in zijn geheel innemen met vloeistof. De Equasym XL-capsule 's ochtends voor het ontbijt innemen. De Medikinet CR-capsule tijdens of na het ontbijt innemen; de Equasym XL- en Medikinet CR-capsules kunnen in het geheel met wat vloeistof worden ingenomen, maar mogen ook worden geopend om de inhoud verdeeld over een lepeltje appelmoes in te nemen; de capsule of de inhoud niet kauwen of pletten. Bij langdurige behandeling het gebruik regelmatig evalueren door middel van proefperioden zonder medicatie. De behandeling kan meestal tijdens of na de puberteit worden gestaakt.
|
Equasym [UCB Pharma bv]
