CFH-Advies
Bij de behandeling van een depressie, obsessief compulsieve stoornis en paniekstoornis geschiedt de keuze van een antidepressivum op basis van de ernst van de aandoening, comorbiditeit, bijwerkingen, de ervaring en de prijs. De werkzaamheid bij milde tot matige depressie is van alle antidepressiva gelijk. Bij ernstige depressie gaat de voorkeur uit naar de TCA's. De SSRI's behoren tot de duurdere antidepressiva.
De werkzaamheid bij paniekstoornis met en zonder agorafobie is van de SSRI's ((es)citalopram, paroxetine) en van serotonerge TCA’s (clomipramine) vergelijkbaar.
Bij sociale angststoornis zonder comorbiditeit is cognitieve gedragstherapie de eerst aangewezen behandeling. Van de antidepressiva zijn alleen SSRI's (zoals paroxetine) werkzaam gebleken.
De werkzaamheid bij obsessieve compulsieve stoornis is van de SSRI’s (fluvoxamine, paroxetine) en van de serotonerge TCA clomipramine vergelijkbaar. Om het risico van terugval te voorkomen is een langdurige behandeling nodig, terwijl dit onvoldoende is onderzocht. Geadviseerd wordt de behandeling te stellen onder de verantwoording van een specialist met ervaring met de behandeling van obsessieve compulsieve stoornis.
Bij gegeneraliseerde angststoornis zijn paroxetine en venlafaxine [en imipramine] werkzaam gebleken. De plaats in de behandeling is echter nog niet helemaal duidelijk, evenmin als de optimale behandelduur.
Paroxetine is voor posttraumatische stressstoornis nog niet beoordeeld.
Specifieke serotonineheropnameremmer (SSRI). Het remt selectief de heropname van serotonine. Het bezit zwak anticholinerge eigenschappen. Werking: na twee weken merkbaar.
Kinetische gegevens
Resorptie: goed. First-pass-effect. Plasma-eiwitbinding: 95%. Metabolisering: in de lever tot inactieve metabolieten. Eliminatie: 64% als metaboliet met de urine en 2% onveranderd. T1/2el = 1 dag.
Depressies in engere zin, vooral die met vitale kenmerken. Obsessieve compulsieve stoornis (OCS). Paniekstoornis met of zonder agorafobie. Sociale fobie (sociale angststoornissen). Gegeneraliseerde angststoornis. Posttraumatische stressstoornis.
Bij gebruik van paroxetine door de moeder in het eerste trimester van de zwangerschap is er een licht vergroot risico van aangeboren hartafwijkingen bij het kind (m.n. ventrikelseptumdefecten). Na gebruik van SSRI's zijn in de laatste zwangerschapsfasen en direct voor de partus zijn bij de pasgeborene reacties gemeld, die kunnen wijzen op serotonerge effecten en ontwenningsverschijnselen.
Paroxetine gaat in kleine hoeveelheid over in de moedermelk; bij zuigelingen zijn geen geneesmiddeleffecten waargenomen. Borstvoeding kan worden overwogen.
Zeer vaak (> 10%): misselijkheid, seksuele stoornissen. Vaak (1-10%): toename in cholesterolspiegel, slaperigheid, transpiratie, spierzwakte, slapeloosheid, agitatie, duizeligheid, sensorische aandoeningen, tremor, visusstoornissen, gapen, obstipatie, diarree, droge mond, asthenie, toename lichaamsgewicht, angst, hoofdpijn, en verminderde eetlust. Soms (0,1-1%): abnormale bloedingen (voornamelijk van huid en slijmvliezen), verwarring, hallucinaties, extrapiramidale aandoeningen, mydriasis, tachycardie, voorbijgaande stijging of daling van bloeddruk, posturale hypotensie, huiduitslag, jeuk, urineretentie, -incontinentie. Zelden (0,01-0,1%): hyponatriëmie met name bij ouderen en bij gebruik van diuretica (dit kan samenhangen met het SIADH), manie, agitatie, angst, acathisie, convulsies, bradycardie, stijging van leverenzymwaarden, hyperprolactinemie of galactorroe, artralgie, myalgie. Zeer zelden (< 0,01%): trombocytopenie, allergische reacties zoals angio-oedeem, urticaria, 'serotoninesyndroom', extrapiramidale stoornissen waaronder orofaciale dystonie, acuut glaucoom, gastro-intestinale bloeding, ernstige leverfunctiestoornis, overgevoeligheid voor licht, priapisme, perifeer oedeem. Tinnitus. Bij abrupt staken van de behandeling kunnen onttrekkingsverschijnselen (bij 30%) zoals slaap- en gevoelsstoornissen, duizeligheid, agitatie of angst, misselijkheid en transpiratie optreden. Tijdens behandeling of vlak na stoppen zijn suïcidaal gedrag of suïcidale gedachten gemeld.
Bij de suspensie (parabenen) urticaria, contactdermatitis en zelden bronchospasme.
Gelijktijdig gebruik met pimozide is gecontra-indiceerd, omdat via een onbekend mechanisme paroxetine de bloedspiegel van pimozide kan verhogen en dit middel een smalle therapeutische index heeft. Gelijktijdig gebruik – en gebruik binnen twee weken na behandeling – met niet selectieve, irreversibele MAO-remmers is gecontra-indiceerd om het risico van het 'serotoninesyndroom' met ernstige en mogelijk fatale verschijnselen als agitatie, hyperthermie, tremor, convulsies, wisselend bewustzijn, transpiratie en delirium te vermijden. Niet binnen 24 uur na een reversibele MAO-remmer (moclobemide) gebruiken. Niet binnen een week na staken van paroxetine starten met een MAO-remmer. Gelijktijdig gebruik met moclobemide en selegiline wordt sterk ontraden, vanwege de kans op het serotoninesyndroom en omdat beide via CYP2D6 worden gemetaboliseerd. Verder vanwege de kans op een serotoninesyndroom: linezolid alleen gelijktijdig gebruiken mits er controle is op symptomen van het serotoninesyndroom en de bloeddruk; en combinatie met serotonineprecursors (L-tryptofaan), triptanen, tramadol, andere SSRI's, dextromethorfan en preparaten die hypericum/sint-janskruid bevatten, vermijden. Gelijktijdig gebruik van SSRI's met lithium of tryptofaan kan leiden tot een hogere incidentie van bijwerkingen. Middelen die het microsomale enzymsysteem van de lever remmen, zoals cimetidine, kunnen de biologische beschikbaarheid doen verhogen. Gelijktijdig gebruik van fenytoïne en andere anticonvulsiva kan leiden tot stijging van de incidentie van bijwerkingen. Fosamprenavir/ritonavir kan de plasmaconcentratie met 55% verlagen. Paroxetine is een krachtige remmer van CYP2D6 en kan de werking van middelen die via CYP2D6 worden gemetaboliseerd, zoals klasse IC-anti-aritmica, andere SSRI's, antipsychotica (perfenazine, risperidon), atomoxetine en tricyclische antidepressiva mogelijk versterken. Bij gebruik van middelen die de bloedstolling verminderen, dient men rekening te houden met een mogelijk verlengde bloedingstijd door SSRI's. Dagelijks gebruik verhoogt de plasmaconcentratie van procyclidine. Bij de suspensie is voorzichtigheid geboden met gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen die de pH van de maag verhogen.
Waarschuwingen en voorzorgen
Tijdens het ontbijt 1×/dag doseren. Ouderen maximum dosering 40 mg per dag. Bij leverfunctiestoornis en ernstige nierfunctiestoornis (creatinineklaring < 30 ml/min.):dosering beperken tot het lage uiteinde van het doseringsbereik.
Depressie: 20 mg per dag ; indien nodig de dosering met tussenpozen van ten minste 2 weken geleidelijk verhogen, max. 50 mg per dag; De behandeling voortzetten totdat de symptomen zijn verdwenen, ten minste 6 maanden.
Obsessieve compulsieve stoornis: begindosering 20 mg per dag, geleidelijk in stappen van 10 mg verhogen tot aanbevolen dosering van 40 mg per dag; voor sommige tot max. 60 mg per dag. De behandeling enkele maanden of langer voortzetten totdat de symptomen verdwenen zijn.
Paniekstoornis: begindosering 10 mg per dag (om te voorkomen dat een verslechtering van de symptomen optreedt zoals men in het begin van de behandeling kan verwachten), vervolgens geleidelijk verhogen in stappen van 10 mg tot aanbevolen dosering van 40 mg per dag; voor sommige kan 60 mg per dag nodig zijn. De behandeling voortzetten totdat de symptomen zijn verdwenen, enkele maanden of langer.
Sociale fobie: aanbevolen dosering 20 mg 1×/dag, indien nodig na een aantal weken in stappen van 10 mg verhogen tot max. 50 mg per dag. Langdurig gebruik regelmatig evalueren.
Gegeneraliseerde angststoornis: aanbevolen dosering 20 mg per dag, indien nodig verhogen met stappen van 10 mg tot max. 50 mg per dag. Langdurig gebruik regelmatig evalueren.
Post-traumatische stressstoornis: aanbevolen dosering 20 mg per dag, indien nodig verhogen met stappen van 10 mg tot max. 50 mg per dag. Langdurig gebruik regelmatig evalueren.
|
